In dit artikel over burgerberaden lees je er alles over!

Yotam Marom is activist en organizer. Hij is oprichter van het Wildfire Project, dat actiegroepen op het gebied van klimaat, migratie en sociale rechtvaardigheid traint. Hij was een van de leidende figuren van Occupy Wall Street. Én hij is de auteur van een prachtig aanstekelijk artikel op de Correspondent.

"In de wereld waarin we nu leven is het niet onredelijk om wanhopig te worden. Ik ervaar het elke dag: als ik zie hoe mijn vijfjarige dochter verliefd wordt op dingen in deze wereld die nog tijdens haar leven zullen verdwijnen, hoe ze haar zakgeld geeft aan een oude man op straat die hongerig en koud is – in een wereld die vrijwel zeker killer en hongeriger zal worden; als ik de oneindige stroom nieuwsberichten lees over de groei van extreemrechts, of gletsjers die smelten.

Het kost enorm veel moeite om door dat gevoel heen te breken, en zelfs dan kruipt het altijd weer terug. Wanhoop is iets dat in golven komt, dat onder je huid gaat zitten, zich in je buik nestelt als je even niet oplet.

Maar van tijd tot tijd weet ik erdoorheen te breken. Vaak is dat nadat ik het hartzeer van dit alles echt ben aangegaan. Soms is dat wanneer ik een sprankje hoop voel, omdat we hier en daar kleine overwinningen behalen. Maar het vaakst gebeurt het wanneer ik word voortgestuwd of -getrokken door anderen die besloten hebben te blijven vechten – jonge mensen die stoppen met hun studie om voor de Green New Deal te strijden, oudere oorspronkelijke inwoners die in de ijzige kou pijpleidingen blokkeren, zwarte mensen die hun gemeenschappen organiseren tegen politiegeweld, en zo meer."

Wil je het hele artikel lezen? Kijk dan hier!

Ons idee is dat je bouwen aan ‘toekomstbewust handelen’ binnen organisaties kunt zien als een beweging. Het liefst begint het helemaal niet zo groot, maar juist klein met een aantal experimenten en personen die het belangrijk vinden of erin geloven dat toekomstbewustzijn een relevant thema is om binnen hun organisatie aan te werken. We gaan aan de slag met (informele en formele) leiders die hun geloof in een betere, rechtvaardige, gezondere, duurzame wereld omzetten in daden. ‘Leiders van de toekomst’ dus die binnen de context waarin ze werken grootse veranderingen in gang zetten door hun kompas te volgen en ‘gewoon’ te doen wat hun hart hun ingeeft.

In oktober 2023 start de eerste editie van deze leergang. Ben je nieuwsgierig? Kijk dan even op de website van de Foundation for Corporate Education.

De praktijkverhalen, lessons learned en bouwstenen voor succes op het vlak van werken aan toekomstbewust handelen delen we nu middels de podcastreeks Leiders van de Toekomst. De eerste twee afleveringen staan nu online. Hierin stellen de verschillende ‘leiders van de toekomst’ zich voor aan de hand van hun kompas en geven ze woorden aan hoe het ‘leven’ van dat kompas vorm krijgt in de werkpraktijk. Veel luisterplezier gewenst!

Spotify

• Aflevering 1
• Aflevering 2

Soundcloud

• Aflevering 1
• Aflevering 2

De eerste bijeenkomst was gewijd aan het nieuwe boek van Wouter Kusters, die ik graag aanbeveel omdat het een dieper besef brengt over wat klimaatverandering teweeg brengt in de levens van mensen.

Wat gebeurt er als de toestand van de wereld echt tot je doordringt? Als je je volledig bewust bent van de immense dreigingen van klimaatverandering en ecologische destructie? Hoe kan je dan nog rustig slapen? Wat zeg je tegen je (klein)kinderen? Wie roep je ter verantwoording?

In Schokeffecten laat Wouter Kusters zien hoe hijzelf reageerde toen hij besefte hoe diep we in de problemen zitten. Hij analyseert mogelijke reacties van shock, paniek en angst tot berusting, vertrouwen en zelfs optimisme. Hoe kunnen we uit het verblindende licht van de dreigende ondergang ontsnappen, zonder dat we onze ogen ervoor sluiten? Hoe houden we ons geestelijk staande? Wat kunnen en moeten we denken? Is er nog wel filosofie mogelijk?

Uiteindelijk biedt Kusters perspectief. De eerste alarmschok leidt tot duurzaam alarmisme, en blinde paniek wordt filosofische paniek. Het is tijd voor verantwoordelijkheid.

Wil je er meer over lezen? Kijk hier!

Kijk hier op de website van Ecosofie, en luister je slim

Toen BP het concept van de CO2-voetafdruk overnam en het koppelde aan kleine 'feel-good'-activiteiten, zoals korter douchen of je kleren te drogen hangen, verschoof ze het verhaal cruciaal van zakelijke verantwoordelijkheid naar persoonlijke verantwoordelijkheid. Een nog tragischer resultaat is dat door de koolstofvoetafdruk te promoten als het allerbelangrijkste voor bezorgde burgers om zich op te concentreren, de fossiele brandstofindustrie ervoor zorgde dat we onze energie niet zouden steken in wat er echt toe doet: collectieve actie en activisme.

Lees de longread op: re-generation

Versterken en verbinden

De insteek van het initiatief ‘leiders van de toekomst’ is om mensen die bezig zijn met het maken van maatschappelijke impact te verbinden en hun leren te versterken. We doen dit in de eerste plaats door verschillende interviews te houden met leiders van de toekomst. In gesprek met hen nemen we steeds momenten van de waarheid onder de loep: situaties waar deze leiders ervoeren dat ze echt het verschil maakten op het gebied van bouwen aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het levert waarachtige gesprekken op die bovendien energie genereren om nieuwe stappen te zetten. Zowel voor ons als onderzoekers als voor de toekomstbewuste leiders zelf, merken we.

Lef tonen, inspiratie bieden en ongemak aangaan

Zo spraken we met Wieke van de Haterd die binnen de gemeente Rotterdam handen en voeten geeft aan een nieuwe schuldenaanpak die zeer effectief blijkt te zijn. “Iedereen moet mee kunnen doen in de samenleving”, is haar stellige overtuiging. Haar enorme voortstuwende kracht heeft voor snelheid en resultaten gezorgd, maar daar moesten wel een paar heilige huisjes binnen de gemeente voor om.

Of Wouter Slob die in zijn werkzaamheden binnen het waterschap aanzet tot het actief zoeken naar overeenkomsten in de behoeften: “we kijken te veel naar de verschillen maar zoek juist naar de overeenkomsten, en zorg dat iedereen meedoet”, is zijn devies.

Of zoals Eva van Enk, die vanuit de gemeente Eindhoven bouwt aan de energietransitie zegt: “je moet durven en mensen meenemen in het willen durven”. Dit zegt iets over het lef dat nodig is om iets anders te doen, en anderen te inspireren om dat ook te doen.

Meerdere geïnterviewden spraken over het aangaan van het ongemak, omdat daar waar spanning zit ook ruimte is voor verandering. Als je doet wat je deed, krijg je wat je kreeg.

De beweging groter maken

De volgende stap is nu om naar aanleiding van de interviews een podcastreeks te maken met praktijkverhalen rondom toekomstbewust handelen. We bieden praktische tips en tricks om als leider van de toekomst effectief te zijn en de lessons learned van zo’n 25 toekomstbewuste leiders die we spraken te delen.

Ons doel is om de duurzame beweging binnen meerdere organisaties op gang te brengen en te houden én de individuele 'duwers' en trekkers van die beweging van gereedschap en inspiratie te voorzien om in hun taak te volharden en succesvol te zijn.

Daarnaast organiseren we in het voorjaar een diner met alle geïnterviewde leiders van de toekomst. Ze kunnen dan kennis en ervaringen uitwisselen en een netwerk opbouwen met elkaar. Ook zullen we tijdens het diner de rode draden vanuit de interviews samen uitpluizen en gezamenlijk de eerste contouren van een leiderschapstraject voor toekomstige leiders van de toekomst ontwerpen.

Ons voornemen is om een leiderschapstraject te bouwen waar we kennis en kunde van alle geïnterviewde ‘leiders van de toekomst’ in meenemen. Hierin willen we de kennis die we hebben vergaard over wat een echte Leider van de Toekomst nou doet dat leidt tot maatschappelijke impact delen, zodat toekomstige leiders van de toekomst nog impactvoller kunnen zijn.

Deze blog verscheen ook op www.kessels-smit.com.

De zeven kwaliteiten van ‘Echte Leiders’:

1. Zelfbewust
   Een leider heeft een goed zelfinzicht: wie ben je, wat doe, denk en voel je en wat heb je ervaren. Dit betekent dat hij niet alleen kennis heeft van zijn competenties, maar ook van zijn tekortkomingen. Volgens een van de geïnterviewden gaat duurzaam leiderschap juist over de vraag wie je bent als mens. ‘Geloof jij mensen, vertrouw jij in mensen; zit jij niet je eigen ego te projecteren op een heel bedrijf?’
2. Verantwoordelijk
   Leiders mogen niet weglopen voor verantwoordelijkheid. Hier gaat het niet alleen om de verantwoordelijkheid voor het bedrijf, maar ook om de maatschappelijke verantwoordelijkheid voor de omgeving waarin de leider zich bevindt. Echte leiders willen hun talenten inzetten om een positieve maatschappelijke impact te maken.
3. Voordenkend
   Echte leiders hebben geen strategie, maar een eigen visie of toekomstdroom. Ze laten zich niet leiden door de waan van de dag of kleine tegenslagen, maar houden vast aan hun langetermijnvisie en weten mensen te enthousiasmeren voor hun visie. Tegelijkertijd, zo zegt een van de geïnterviewden, moet je wel open staan voor kritische geluiden.
4. Vernieuwend
   Wie geen risico’s durft te nemen, verandert niets. Leiders beperken zich niet tot het onder controle houden van zaken, maar zijn veranderingsgezind en bereid de consequenties van hun handelen te dragen. Ze tonen lef en gaan tegen gangbare opvattingen in. ‘Innovatie is 75% tegengas overwinnen’, aldus een geïnterviewde.
5. Verbindend
   Een leider is een bruggenbouwer die zowel binnen als buiten de organisaties relaties kan opbouwen. Dit vereist inlevingsvermogen en de bereidheid om je kwetsbaar op te stellen. Een goede leider deelt de successen en zorgt goed voor de mensen om hem heen.
6. Koersvast
   Een koers uitstippelen en daar volledig voor gaan is een belangrijke eigenschap van duurzame leiders. Leiders laten zich niet te gemakkelijk verleiden om van hun visie af te wijken en stellen hun doel altijd boven het redden van hun eigen hachje.
7. Impactvol
   Een leider wil iets nalaten en is intrinsiek gemotiveerd door het doel dat hij of zij voor ogen heeft. ‘Aan het eind van mijn leven wil ik het gevoel hebben: ik heb iets nagelaten, ik heb iets bereikt. Ik had een visie, een passie’, zo verantwoord een van de geïnterviewden deze kwaliteit.

Wil je het hele artikel lezen? Kijk dan hier!

Collectief leiders hebben zicht op de maatschappelijke omgeving, de rol van de organisatie daarbinnen en de verbinding van korte- en langetermijnbelangen. Ze hebben bovendien goed nagedacht over hun eigen normen en waarden en staan open voor die van anderen. Ook hebben ze het vermogen om goed te luisteren naar alle stakeholders, zich in te leven in hun belangen en hen te betrekken bij het ontwikkelen en realiseren van een gezamenlijke visie of droom door het bouwen van relaties en netwerken.

Collectief leiders geven de richting aan vanuit een bewustzijn van hun eigen authentieke waarden en moreel kompas, maar zijn ook pragmatisch: ze maken keuzes, lossen dilemma’s op door het uitruilen van belangen en ze meten het effect van hun organisatie op de samenleving om te weten of ze op de goede weg zijn. Interessant leesmateriaal dus!

Het thema duurzaamheid wint aan urgentie. Om onze planeet op de lange termijn leefbaar te laten zijn voor iedereen, is er nu inspanning nodig van ons allemaal. Morgen is vandaag / inmiddels gisteren. Het vraagt om organisaties die heldere en hoopvolle keuzes maken omtrent de impact die ze willen maken. Het vraagt om toekomstbewust handelen.

Het is ook een groot thema: want wat versta je nou wel en niet onder duurzaamheid? Hoe; met wie; en wanneer werk je eraan en hoe zorg je dat het effectief is? Deze vragen houden ons al een tijdje bezig, als individu, en ook vanuit het gezelschap waar we deel van uitmaken: Kessels & Smit. Hoe kunnen we zelf ‘toekomstbewust handelen’ en hoe nemen we onze klanten daarin mee? We zijn een adviesbureau op het gebied van leren, ontwikkelen en veranderen. En juist die drie zaken: het begeleiden van het leertraject, het ondersteunen in de ontwikkeling naar een duurzame, toekomstbewuste organisatie en het ondernemen van stappen in het veranderproces rondom impact zijn zaken waar behoefte aan blijkt te zijn binnen organisaties die serieus werk willen maken van duurzaamheid.

Deze vraag zette ons aan het denken. Ben ik zelf eigenlijk een goede voorouder? Ben ik überhaupt in staat om verder vooruit te denken dan aan de toekomst van mijn eigen kinderen? Kan ik me een voorstelling maken van wat de kinderen van mijn kinderen in hún tijd nodig hebben om op een prettige manier te leven?! Het blijkt een uitdagend gedachte-experiment. En juist deze vaardigheid van vooruit denken is van uiterst belang om nu adequate keuzes te maken voor een generatie die nog niet geboren is en geen stem heeft.

Roman Krznaric stelt in zijn boek ‘De goede voorouder’ dat de noodzaak van langetermijndenken uiterst urgent is en noodzaakt tot onmiddellijk handelen in het hier en nu. David Attenborough vertelde in 2018 op de VN-klimaattop dat we staan voor een ramp van wereldomvang die we zelf hebben veroorzaakt, de grootste bedreiging voor de mensheid in duizenden jaren: klimaatverandering. ‘Wat nu gebeurt, zal diepgaande gevolgen hebben voor de komende paar duizend jaar.’

De beslissingen die we nu nemen, hebben dus enorme impact op het leven van toekomstige generaties. Het tragische is dat de ongeboren generaties van morgen niets kunnen doen aan de huidige roofbouw op hun toekomst. Het vraagt een dermate langetermijnvisie van ons die we vaak (nog) niet hebben of niet gewend zijn om aan te nemen. Een houding waar we het kortetermijndenken inruilen voor het verantwoordelijkheid nemen voor de toekomst. Toekomstbewust zijn dus.

Gelukkig zijn mensen als soort (in tegenstelling tot dieren) goed in staat aan de toekomst te denken of die te exploreren: wij zijn volgens Martin Seligman een soort die wordt geleid door de voorstelling die zij zich maakt van toekomstige mogelijkheden. We kunnen plannen, ontwerpen, ergens voor sparen en vooruitkijken waardoor we kunnen overleven en gedijen. Nu is het van grote importantie om de actieradius van ons denken te vergroten en het belang van het bouwen aan de toekomst te vergroten. ‘Wij zijn de eerste generatie die weet dat het milieu op aarde wordt bedreigd, en tegelijkertijd zijn we de laatste generatie die nog een aanzienlijke kans heeft er iets aan te doen’ waarschuwt aardsysteemwetenschapper Johan Rockström. Tijd voor actie dus.

Hoe willen we herinnerd worden door de toekomstige generaties? De Apachen zeggen: ‘Wij erven het land niet van onze voorouders; we lenen het van onze kinderen.’ Onze erfenis is dus niet iets wat we achterlaten maar iets wat we gedurende ons leven creëren. Het is iets wat we iedere dag doen. Als individu en als onderdeel van een organisatie. Ons dagelijkse gedrag heeft gevolgen voor de verre toekomst. Intergenerationele rechtvaardigheid staat op het spel: een redelijk evenwicht tussen voorzien in de behoeften van de huidige generaties én die van toekomstige generaties. Greta Thunberg roept als geen ander op tot het nemen van deze verantwoordelijkheid, zoals ze in haar speech op de klimaatconferentie in 2018 weer onderstreepte. Ze voorspelde dat haar toekomstige kinderen op haar 75^e verjaardag zouden vragen waarom de huidige generatie geen actie heeft ondernomen toen het nog kon…

Hoewel het knap lastig is om ons een nauwkeurige voorstelling te maken van de toekomst, kunnen we wel ons best doen om de zwijgende meerderheid van de toekomstige generaties uitdrukkelijk te betrekken bij de keuzes die wij nu maken. De kiem van een mogelijke toekomst is al zichtbaar in het heden. Daarvoor is het handig om aan ‘backcasting’ te doen. Een proactieve manier van scenarioplanning waarbij je zelf vaststelt welke toekomst je wilt en vervolgens afweegt welke waarschijnlijke stappen je moet nemen om daar te komen.

Ons idee is dat je bouwen aan ‘toekomstbewust handelen’ binnen organisaties kunt zien als een beweging. Het liefst begint het helemaal niet zo groot, maar juist klein met een aantal experimenten. Het start bij een paar personen die het belangrijk vinden of erin geloven dat toekomstbewustzijn een relevant thema is om binnen hun organisatie aan te werken. De kunst is om vervolgens vanuit dat startpunt verder te gaan en de beweging ‘besmettelijk’ te maken zodat steeds meer mensen mee willen bouwen. Door doorbraken te creëren wanneer het vast lijkt te lopen. Toe te werken naar een proces dat energie losmaakt, dat ideeën voor vernieuwing en bijbehorende acties teweegbrengt. Een beweging die energie opwekt en als vanzelf groter wordt totdat het ‘toekomstbewust handelen’ vanzelfsprekend wordt gevonden binnen de organisatie en het in het dagelijks handelen is verweven. Het ondersteunen van het leer-, verander- en ontwikkelproces richting zo’n toekomstbewuste beweging binnen een organisatie is wat we als Kessels & Smit, the learning company, doen.

Dit is het moment om te erkennen dat de mens door collectieve inzet, vastberaden wilskracht en een inspirerend toekomstbeeld ver vooruit kan denken en handelen en de contouren van de geschiedenis kan veranderen. Zullen we samen het verschil maken?!

Afgelopen dinsdag had Reint Jan Renes zijn lectorale rede aan de HVA over 'De klimaatspagaat'. Hierbij het stuk en de link naar de rede.

Ik ben erg benieuwd wat jullie ervan vinden. Levert het nieuwe inzichten?

groet van Marjan

https://open.spotify.com/show/6ypjir5aDQFsMVpyK9INIy?si=SoteD4fbRXKCuCv-N4Kktw

Het zijn voorbeelden van vragen die onszelf bezig houden als we nadenken over duurzaamheid. Dit soort vragen zijn de reden dat we vorig jaar de werkplaats Bouwen aan duurzaamheid zijn gestart. Een online (en wanneer het weer mag ook offline) plek waar we onderzoeken hoe je kunt werken aan duurzaamheid.

Vanuit onze eigen nieuwsgierigheid en vragen nodigen we je graag uit om met ons mee op onderzoek te gaan. We organiseren hiervoor graag onze eigen inspiratie. De volgende werkplaatsen willen we ons laten voeden door het denken van anderen om zo ons eigen denken over duurzaamheid op te rekken.

“Hoe kunnen we een goede voorouder zijn?”

Op 20 april willen we met elkaar in gesprek over het gedachtengoed van Roman Krznaric. Hij schreef het boek “De goede voorouder: langetermijndenken voor een kortetermijnwereld”. Hij daagt de lezer uit om nú beslissingen te nemen voor de lange termijn en daarmee over het eigen kortetermijnbelang heen te stappen. Hoe zullen toekomstige generaties ons herinneren? Hoe kunnen we hen een stem geven? Zeker in de klimaatcrisis is deze manier van denken volgens hem noodzakelijk om radicaal andere keuzes te maken.

Inspiratie

Ter voorbereiding kun je het boek lezen, maar er is ook een Tegenlicht uitzending (https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2020-2021/time-rebels.html) en een artikel in De Groene Amsterdammer (https://www.groene.nl/artikel/de-vooruitkijkende-samaritaan).

We kijken er naar uit om naar aanleiding van deze input met elkaar in gesprek te gaan. Op wat voor manier zet dit perspectief je aan het denken? Wat raakte je, of wat puzzelt je nog? Als je kijkt naar jouw werk, welke relevantie zie je dan? Wat betekent het voor werk maken van duurzaamheid in jouw organisatie?

Praktisch

Dinsdag 20 april 2021 10:00 tot 11:30

Via ZOOM (link volgt)

Aanmelden kan via deze link.

Vriendelijke groet,

Joeri Kabalt, Martine van Es, Hanneke Queens en Mara Spruyt

https://emergencemagazine.org/story/the-serviceberry/

How do we change the story of human progress, to care for all of life, from within the field of OD?

Human progress defined by growth, competition, extraction and disconnection is destroying our ecological and social systems. What does this mean for the field of Leadership and OD? Shouldn’t we be taking the lead in redefining leadership to care for all of life?

Our Human Development Project sets out to connect people from across Leadership and Organisational Development to help change the narrative of leadership to care for our planet. To do this, we are hosting a series of ‘Inquiry Circles’, each a moment to share stories and tensions in redefining how we guide human progress. We are excited to be bringing together fantastic speakers to help us through 6 inquiry circles over 2021.

https://www.bio-leadership.org/events/inquiry-circles

Een goede voorouder worden is een geduchte taak. Of het ons gaat lukken zal afhangen van de uitkomst van de strijd om de menselijke geest die momenteel op mondiale schaal wordt geleverd door de tegengestelde krachten van het kortetermijn- en het langetermijndenken.

Op dit moment in de geschiedenis is het duidelijk welke van deze twee krachten de overhand heeft: onze tijd wordt gekenmerkt door een ziekelijk kortetermijndenken. Politici kunnen amper verder kijken dan de volgende verkiezing of de laatste opiniepeiling of tweet. Bedrijven zijn slaven van het volgende kwartaalverslag en de voortdurende druk om de waarde van het aandeel op te krikken. Markten pieken en storten in elkaar wanneer de door supersnelle algoritmen gedreven speculatieve bubbels barsten. Landen schuiven aan bij internationale onderhandelingen en ruziën over kortetermijnbelangen terwijl de planeet in brand staat en bedreigde planten en dieren uitsterven. Onze cultuur van onmiddellijke bevrediging maakt dat we ons te buiten gaan aan fastfood, snelvuurberichten en de ‘Nu kopen’-knop. ‘De grote ironie van onze tijd’, schrijft antropologe Mary Catherine Bateson, ‘is dat we langer leven maar korter denken.’ Dit is het tijdperk van de tirannie van het nu.

Het kortetermijndenken voert de mensheid naar de afgrond en de generaties na ons zijn de dupe van onze kortzichtigheid. We moeten leren goede voorouders te zijn. In dit artikel van De Groene Amsterdammer kan je de ingekorte en bewerkte voorpublicatie van het eerste hoofdstuk lezen.

Programma Digitale Ontmoeting “Bouwen aan Duurzaamheid”

Bij de digitale ontmoeting op 10 november gaan we met een groep gelijkgestemden aan de slag rondom de vraag: ‘Hoe kan je als organisatie bouwen aan duurzaamheid en impact, en wat zijn de werkende factoren om de beweging en verandering op gang te krijgen en te houden?’

Het programma voor de ontmoeting bestaat uit verschillende delen. Zo delen wij vanuit K&S een roadmap over het samen bouwen aan duurzaamheid. Deze roadmap bevat de inzichten die we op hebben gedaan bij een onderzoek naar wat werkt in het neerzetten en laten groeien van duurzaamheid in een organisatie.

Vervolgens vertelt Dr. Suzanne Verdonschot over haar onderzoek: “Van kleine doorbraak naar grootschalige vernieuwing”. Hoe kunnen haar bevindingen helpen in het vergroten van het enthousiasme voor duurzaamheid?

Tenslotte vertelt Imke van Gaal over haar ervaringen met duurzaamheid binnen Avans Hogeschool, in onze ogen een best practice, waar veel van te leren is.

Daarna is er ruimte om de inzichten uit de eerdere onderdelen toe te gaan passen op je eigen vraagstuk. Samen met andere deelnemers ga je aan de slag, zodat je na de ontmoeting zelf concrete vervolgstappen hebt.

Schrijf je hier in.

(Er zijn geen kosten aan verbonden)

https://open.decorrespondent.nl/11718/ja-het-is-allemaal-de-schuld-van-shell-klm-en-het-systeem-maar-zullen-we-het-nu-eens-over-jou-hebben/2645267184252-2e5c9f9c/app-open

In deze documentaire staat David Attenborough voor het eerst stil bij de beslissende momenten in zijn leven als bioloog en bij de verwoestende veranderingen die hij heeft gezien. De film gaat over de grootste uitdaging voor het leven op aarde op dit moment en laat zien wat we aan natuur hebben verloren in de tijdspanne van een mensenleven. De urgente natuurdocumentaire is kortom een relaas over de impact van de mens op de natuur. Attenborough biedt echter ook een hoopvolle boodschap voor toekomstige generaties.

Hoe het begon

In 2012 startte Avans met het werken aan duurzaamheid vanuit een ambitie regionaal duurzaamheid verankeren. Een eerste initiatief was een experiment dat werd geïnitieerd en gedragen en door een aantal inhoudelijk experts op het vlak van duurzaamheid van verschillende vakgebieden binnen de school. Zijn hadden het idee om docenten die wilden bouwen aan duurzaamheid samen te brengen: en zo een duurzaamheidsnetwerk te vormen. Docenten wisseleden er kennis en ervaringen uit en het experiment groeide uit tot een leergemeenschap dat steeds groter en rijker werd. Toen op een gegeven moment dit netwerk ter sprake kwam tijdens een strategische bijeenkomst raakten de leidinggevenden, bestuurders en het college enthousiast over hun drijfveer. Namelijk; studenten tijdens het onderwijs bij Avans laten nadenken over duurzaamheid, en kennis en vaardigheden op dat gebied mee proberen te geven. Met als doel om als hogeschool impact te hebben op een mooiere en betere wereld. Het zou het begin worden van een proces waarin Avans steeds verder bouwde aan duurzaamheid binnen de school.

Duurzaamheid in alle opleidingen

Avans werkte allereerst met een Hobeon certificering, een certificering specifiek gericht op het onderwijs. Het binnenslepen van deze certificering kostte een flinke dosis energie en aandacht. Toen de certificering eenmaal gerealiseerd was, is aan afzonderlijke opleidingen de keuze gegeven hoe ze het bouwen aan duurzaamheid wilden voortzetten en invullen. De certificering is namelijk drie jaar geldig. Tegenwoordig heeft Avans de accreditatie van de opleiding gecombineerd met de duurzaamheidscertificatie middels het bijzonder kenmerk ‘duurzaam hoger onderwijs’, en maken ze niet langer gebruik van de Hobeon certificering. Het perspectief van de SDG’s heeft Avans geholpen in het vormen van een visie op duurzaamheid en om dingen concreet te maken. Brunfeld’s definitie en 3P gedachte was een eerst focus die hielpen om het thema duurzaamheid tastbaar te maken voor de studenten en de docententeams. Wat weer bijdraagt aan het zetten van vervolgstappen.

Hoe het verder ging

De onderwijscertificering leidde als het ware tot een basiskwaliteit. Het leverde concrete doelen en handvaten op. Maar het was ook een proces van de lange adem. In het onderwijs is 2,5 jaar gewerkt aan het thema. Imke van Gaal vertelt dat per academie een ondersteuner aan de slag was die ondersteunde in het implementeren. Naast alle begeleiding was er een activatieprogramma opgezet, met grote netwerkbijeenkomsten waar samen geleerd werd. Dat bleek een hele mooie wisselwerking: synergie creëren, top down en bottom up verbinden en stimuleren. Toen eenmaal de grote sprint in het onderwijs had plaatsgevonden stelde Avans zich de vraag, hoe verder? Vervolgens zijn er met de organisatie vervolgambities geformuleerd zoals inclusie en circulaire bedrijfsvoering.

Geleerde lessen

Voor het onderwijs lag er een duidelijke opdracht. Voor de bedrijfsvoering lag die opdracht er niet. Daar was het moeilijker om beweging te creëren. Maar ook in het onderwijs bleek het niet een makkelijke klus om verandering te realiseren. De lessen en de curricula kunnen echt een black box zijn terwijl daar ook de kern ligt van de verandering die je wilt realiseren. Met het stellen van doelen ben je er nog niet. Mensen gaan niet automatisch dan ook aan de slag. Een van de dingen die vanuit het programma werd opgezet was een mooie campagne met onder andere storytelling. Na die campagne bleef het heel stil. Toen bleek dat de communicatieafdeling niet voldoende ‘aan boord’ was en ook de onderwijsteams nog niet waren ingestapt. Het bleek dat ze niet wisten waar ze moesten beginnen of wat de bedoeling was. Een gelikte campagne is niet genoeg. Er moet al wat gaande zijn. Een dilemma bij het bouwen aan duurzaamheid is dat het vaak gaat over thema’s met een lange doorlooptijd. Sommige dingen blijven liggen bij een directeur en er zijn politieke zaken die veel tijd kosten. “Verandering is draaien aan verschillende knoppen”, vertelt Imke van Gaal. “Mijn werkmodel “Activatieaanpak met Vier Versnellers Voor Verandering helpt mij om aan deze vaak complexe opgaven vorm te geven. Het vraagt elke keer weer voelen en luisteren en op basis daarvan de ene knop wat meer aanzetten of uitzetten.” In de kern gaat verandering om mensen binden en verbinden, besluit Imke van Gaal.

Tot slot: tips en adviezen

• Communiceer altijd vanuit de bedoeling
• Ga op zoek naar de synergie tussen persoonlijke en organisatie ambities
• Zet er voldoende mensen op en neem voldoende tijd om het echt aandacht te geven
• Zorg dat het CvB meteen is aangehaakt en actief ondersteunt
• Stimuleer leiderschap stimuleren omtrent duurzame ontwikkeling: voorbeeldgedrag is enorm belangrijk. Helemaal vanuit de toplaag. De beslissers moeten toch de ruimte maken en de juiste richting wijzen.
• Kijk welke manier van werken en certificeren bij je past als instelling!

In het magazine Avans Duuraam – pionieren met lef lees je verder over hoe Avans de afgelopen zes jaar programmatisch aan duurzaamheid heeft gewerkt.

https://www.worldofbooks.com/en-gb/about-us/b-corp

De grote klimaatgids, dit kan jij zélf doen tegen klimaatverandering.

Of je nu bij een groot, klein of middelgroot bedrijf werkt, overal zijn wel stappen te zetten naar een duurzamere organisatie. Denk bijvoorbeeld aan het compenseren van werkgerelateerde vluchten, het stimuleren van duurzaam vervoer, het aanbieden van vegetarische of zelfs veganistische lunches, het tegengaan van voedselverspilling, de verwarming een graadje lager zetten, en ga zo maar door.

Een stappenplan voor het verduurzamen van je organisatie Met dit stappenplan kun je je organisatie duurzamer maken " aria-expanded="false" aria-controls="contentitem-sidenote-contents-a26d0085-0e38-4325-b13f-0d5e8f55bf1b" data-initialized-as="a"> vind je hier.

Onthoud: de strijd tegen klimaatverandering kunnen we alleen winnen als we samen in actie komen, op grote schaal. Overheden en bedrijven zullen daarin voorop moeten lopen, maar ieder individu kan ook zelf iets doen. Het is én-én. Je steentje bijdragen aan een duurzamere wereld is niet alleen zinvol, je kunt er ook geld mee besparen. En stiekem valt er ook een boel plezier aan te beleven.

Een boeiende vraag is hoe je na die eerste doorbraken of succesvolle pilot, kunt doorpakken en kunt bouwen aan een grootschalige vernieuwing waarin de energie en levendigheid van het begin aanwezig blijft. Precies op deze vraag was het FCE-onderzoek van Suzanne Verdonschot de afgelopen jaren gericht. Samen met vakgenoten deed zij tientallen diepte-interviews met mensen die midden in een vernieuwing zitten en die hier regie op proberen te nemen. In dit artikel komen de belangrijkste inzichten aan bod.

Een MBO instelling die toekomstgericht wil bouwen aan duurzaamheid heeft recent de Sustainable Development Goals onderschreven en wil hier graag verder vorm aan geven. Ze nodigden Kessels & Smit uit om onderzoek te doen. Ze wilden weten wat ze kunnen leren van andere instellingen op het gebied van duurzaamheid en welke mogelijkheden er zijn om dit thema handen en voeten te geven. We gingen aan de slag door middel van deskresearch én interviews. We doken in documenten en websites en gingen in gesprek met andere onderwijs instellingen (HBO en MBO). We inventariseerden bovendien welke mogelijke certificeringen en tools er zijn en wanneer deze het best ingezet kunnen worden.

Certificeringen & procestools

Veel HBO en MBO instellingen in Nederland maken op één of andere manier werk van duurzaamheid. Het verschilt sterk wát ze dan doen: vooral hun diensten en bedrijfsvoering verduurzamen óf de focus op het onderwijs, en hóe ze dat doen. Bijvoorbeeld door enkele Sustainable Development Goals te kiezen en die centraal te stellen; door onderwijsteams zelf te activeren; of door een Green Office in te richten. Er bestaan niet veel certificeringen op het gebied van duurzaamheid voor onderwijsinstellingen. Wel is er een ruime keuze uit verschillende procestools die helpen om duurzaamheid handen en voeten te geven. Certificeren biedt als voordeel zichtbaarheid, profilering en een interne focus. De keerzijde is dat het veel tijd en vaak ook geld kost. Veel onderwijsinstellen gebruiken dan ook geen certificeringstools, maar wel meerdere procestools tegelijkertijd en/of aanvullend op elkaar.

Wat werkt als je duurzaamheid een plek wilt geven in je schoolorganisatie?

Het werken aan duurzaamheid kun je zien als het bouwen aan een beweging. Het kost tijd en vraagt om het stap voor stap vormgeven van het proces. Het past goed bij het gedachtegoed van Appreciative Inquiry (AI) of ‘waarderend-onderzoeken’ waarin het werken aan een gezamenlijk vastgesteld positief doel centraal staat en de brug gebouwd wordt terwijl je erover loopt. Zo leerden we uit het onderzoek dat wanneer je als MBO instelling werk wilt maken van duurzaamheid, het behulpzaam is als er een duidelijke ambitie ligt. Duurzaamheid een plek geven in je schoolorganisatie kun je vervolgens zien als een beweging: stap voor stap en met mensen die gemotiveerd zijn en willen. We kwamen tot de volgende processtappen:

1. Zorg voor een initiator
2. Organiseer een duidelijk startmoment
3. Ga op onderzoek in je eigen organisatie
4. Organiseer gesprekken
5. Organiseer ondersteuning en inspiratie (of blijf dat doen)
6. Mobiliseer en versterk de beweging

Tot slot

De belangrijkste les die we leerden is om als instelling een aanpak te kiezen die bij het DNA van de organisatie past. Wanneer je als organisatie echt werk wil maken van duurzaamheid dan is het essentieel dat het een integraal onderdeel wordt van je dienstverlening. Dat betekent dat de bovengenoemde processtappen op eigen tempo, ingebed in de cultuur, en wellicht in een net wat andere volgorde, doorlopen dienen te worden om op de lange termijn succesvol te zijn. Daarnaast is het handig om als organisatie zelf (mee) te doen aan het vooronderzoek gezien veel interessante linkjes en contacten juist ontstaan in deze fase. Contacten die je bij het verder uitdenken van volgende stappen en het leren van elkaar als organisaties goed kan gebruiken.

Uiteraard kunnen wij ook veel verbeteren (denk bv aan vervoer), maar waar bij ons denk ik veel (positieve) impact te halen is, is bij de klanten. Die ook met duurzame vragen rondlopen. En die daarin goed begeleid kunnen worden, zodat zij weer stappen kunnen zetten. Onze Appreciative Inquiry aanpak is bijvoorbeeld een mooi instrument om ook in dit soort projecten toe te passen.

Bij Kessels & Smit is het belangrijk om iedereen te betrekken en in te zetten op de thema’s waar mensen energie hebben. Ruimte/interventies bieden waarin we met elkaar aan de thema’s kunnen werken. Met ons eigen gezelschap hielden we daarom eind vorig jaar een bijeenkomst met ronde tafels over diverse duurzame thema's. Als basis diende een boekje die we hadden gemaakt waarin informatie stond over de thema's en korte interviews met collega's. Dat was een goede eerste stap, het gesprek met elkaar aan gaan. Wat gebeurt er al en waar zit er energie om verder aan dit thema te werken? Het boekje kan je hier als inspiratie bekijken.